The Albanian Files (qershor 2026): pretendime për studiot e huaja, zhvilluesit dhe lejet
Statusi: Debat publik dhe kallëzime penale. Nuk u gjet asnjë vendim i SPAK-ut.
Përmbledhje
The Albanian Files: Freedom and Architecture, i botuar nga Lars Muller Publishers në qershor 2026, paraqet projekte të rreth 60 studiove të huaja arkitekture në Shqipëri. Kritikët e përdorin për të argumentuar se Rama është i përfshirë ngushtë në zgjedhjen e studiove, se firmat vendase veprojnë si ndërmjetës dhe se zhvilluesit shpesh nuk deklarohen. Citizens.al (22 qershor 2026) ndërtoi një bazë të dhënash nga tabelat e librit me 523 projekte dhe raportoi se klienti nuk u emërua në 41% të tyre. De Volkskrant (ripublikuar nga Balkanweb, 10 korrik 2026) citoi arkitektin Reinier de Graaf, i cili përshkroi përqendrimin e kompetencave të miratimit në një agjenci shtetërore që raporton te kryeministri.
Partia Demokratike dhe deputeti Gazmend Bardhi kanë paraqitur kallëzime penale te SPAK për librin (shih case-albanian-files-complaint-rama dhe case-albanian-files-kkt-complaint). Ato kallëzime janë pretendime. Burimet e shqyrtuara nuk tregojnë asnjë vendim të SPAK-ut dhe asnjë procedim të hapur.
Përgjigjet e Ramës janë regjistruar: tha se teksti u keqinterpretua dhe u përdor si 'inkuizicion' kundër publikimit (podcasti Flasim, siç raportohet nga De Volkskrant), dhe, në CNN, për një projekt të cituar nga Citizens.al tha se 'nuk ka projekt' dhe e quajti raportimet lajme të rreme (siç përshkruhet nga Citizens.al). Redaktorja dhe disa arkitekta thonë se libri nuk ishte mbrojtje e ndonjë projekti politik.
Faktet kryesore
- Libri: The Albanian Files: Freedom and Architecture, Lars Muller Publishers, qershor 2026, i redaktuar nga Anneke Abhelakh (faqja e botuesit; Balkanweb).
- Numri i faqeve ndryshon midis burimeve: 750 (Tirana Times), 800 (Citizens.al, recensioni i Balkanweb). Nuk u zgjidh.
- Baza e të dhënave të Citizens.al: 523 projekte; klienti nuk u emërua në 41% të projekteve; 7 studio nuk zbuluan zhvilluesit (analiza e vetë autorit, 22 qershor 2026).
- Citizens.al raporton se X-One mori leje në korrik 2024 dhe se negociatat me KISH i dhanë 12 parcela tokë publike (shkrimi nuk jep lidhje për këtë pretendim).
- Citizens.al raporton se pronari i Nova Construction është, sipas raportimit, një nga njëzet persona me urdhër arresti të SPAK-ut për pastrim parash të lidhur me trafikun e kokainës (shkrimi nuk jep lidhje për këtë pretendim).
- De Volkskrant (përmes Balkanweb, 10 korrik 2026): miratimet, sipas raportimit, kaluan në 2024 te AZHT, që raporton te kryeministri (atribuar de Graaf).
- Aravena tha se u kontaktua nga zyra e Ramës pasi një koleg i dha numrin e tij, dhe më vonë fitoi një konkurs të mbyllur për një qiellgratacielë 300 metra (De Volkskrant, siç raportohet).
Të dhënat
Katër lista të mbajtura qëllimisht veç: çfarë është vërtetuar, çfarë vetëm pretendohet, çfarë mbetet e hapur dhe çfarë thanë të përfshirët.
Çfarë është provuar (2)
Vërtetuar nga dokumente ose të dhëna zyrtare, siç thuhet në kërkim. Një akuzë ose aktakuzë e regjistruar provon vetëm se akuza u bë.
- Libri ekziston, u botua nga Lars Muller Publishers në qershor 2026 dhe mbulon projekte të studiove të huaja (faqja e botuesit; disa media).
- Një kallëzim penal u paraqit te SPAK nga grupi i PD-së dhe nga deputeti Gazmend Bardhi për librin (raportuar nga Telegrafi dhe Balkanweb; shih regjistrimet ekzistuese të çështjeve).
Çfarë pretendohet (3)
Akuza, jo konstatime. Të akuzuarit prezumohen të pafajshëm.
- PretendimQë Rama personalisht zgjodhi studio arkitekture të huaja dhe i drejtoi projektet te investitorë që morën leje.
- PretendimQë studiot vendase vepruan si ndërmjetës dhe që zhvilluesit u fshehën (Citizens.al; raportimi i De Volkskrant për kritikët).
- PretendimQë procesi i miratimit u përqendrua në një agjenci shtetërore nën kryeministrin (de Graaf, i cituar nga De Volkskrant).
Pretendimet dhe kush i bëri (4)
Çdo rresht është një pretendim siç është regjistruar, me personin ose organin që e bëri kur të dhënat e përmendin.
- PretendimPartia Demokratike pretendon, në një kallëzim penal te SPAK, se Rama zgjodhi studio të huaja, i lidhi ato me investitorë shqiptarë që morën leje ndërtimi, dhe duhet trajtuar si organizator i një grupi kriminal të strukturuar.
- PretendimCitizens.al (Lorin Kadiu) argumenton se projektet u drejtohen një grupi të vogël arkitektësh të huaj përmes ftesave të drejtpërdrejta dhe marrëveshjeve të negociuara, dhe se disa zhvillues lidhen me persona nën hetim të SPAK-ut.
- PretendimBelind Kellici, deputet, kërkon një hetim (De Volkskrant, siç raportohet).
- PretendimDe Volkskrant raporton se SPAK po heton si u zhvilluan projektet e lidhura me Kushnerin; shkrimi nuk jep numër çështjeje.
Pyetje të hapura (3)
- A hapi SPAK një dosje për kallëzimet e PD-së dhe të Bardhit? Nuk u gjet asnjë vendim.
- Kush janë zhvilluesit pas 41% të projekteve pa klient të emërtuar, dhe a u dhanë leje në mënyrë të paligjshme?
- Cila është baza ligjore e miratimeve të AZHT, dhe a është transferimi i kompetencave të miratimit në 2024 i dokumentuar në një vendim zyrtar (nuk u kontrollua në këtë fazë)?
Përgjigjet (6)
Përgjigjet e personave dhe organizatave në fjalë, siç janë regjistruar.
- Rama: teksti u keqinterpretua dhe u përdor si 'inkuizicion' kundër publikimit (podcasti Flasim, raportuar nga De Volkskrant, 10 korrik 2026).
- Rama në CNN: resorti do të tregonte se natyra dhe ndërtimi mund të bashkëjetojnë (De Volkskrant, raportuar).
- Rama për një projekt të cituar nga Citizens.al: 'Nuk ka projekt'; raportimet u quajtën lajme të rreme (siç përshkruhet nga Citizens.al, 22 qershor 2026).
- De Graaf: letra e tij e parë ishte satirë; ai e citon projektin e banesave Mangalem 21 si shembull pozitiv (De Volkskrant).
- Dorina Pllumbi dhe Klodiana Millona e hedhin poshtë shpjegimin satirik (De Volkskrant, siç raportohet). Ata janë kritikë, jo përgjigje zyrtare.
- Nuk u gjet asnjë përgjigje nga SPAK, nga qeveria për kallëzimin, apo nga studiot e emërtuara ndaj bazës së të dhënave të Citizens.al.
Kronologjia
Kronologjia e plotë →Media
Citizens.al publikon analizën e bazës së të dhënave të The Albanian Files (523 projekte)
Analizë e autorit; shih n26-rama-albanian-files-architecture-allegations.
Media
Balkanweb ripublikon De Volkskrant mbi The Albanian Files; Rama përgjigjet në podcastin Flasim se teksti u keqinterpretua
Raportimi i De Volkskrant për kritikët, resortin e Sazanit dhe një hetim të SPAK-ut për projektet e lidhura me Kushnerin (siç raportohet). Përgjigja e Ramës raportohet si inkuizicion.
SPAK
Grupi parlamentar i PD-së paraqet kallëzim te SPAK kundër Edi Ramës për 'Albanian Files'
Balkanweb (14 korrik 2026) raporton se grupi parlamentar i Partisë Demokratike, i përfaqësuar nga Gazment Bardhi, paraqiti kallëzim te SPAK kundër Edi Ramës, i përshkruar si kryetar i Këshillit Kombëtar Territorial (KKT). Kallëzimi cituan nenet 248 (abuzim me detyrën), 260 (korrupsion pasiv i zyrtarëve të lartë), 287(dh) dhe 333/a (pastrim parash në formën e një grupi të strukturuar kriminal) dhe 25 të Kodit Penal. Pretendon: zgjedhjen e studiove ndërkombëtare të arkitekturës, më vonë të lidhura me investitorë dhe zhvillues shqiptarë, me tarifa të pretenduara deri dhjetëfish më të larta se çmimi i tregut; leje të dhëna në këmbim, me AZHT-në (drejtore Adelajda Roka e përmendur) dhe KKT-në të përfshira; një kullë 44-katëshe 'Sun Moon Star', e miratuar nga KKT më 31 korrik 2024, me një zhvillues të pretenduar si pronar i një individi të emërtuar; dhe dy projekte të pretenduara të planifikuara në zona të mbrojtura para Ligjit nr. 21/2024, që ndryshoi ligjin e zonave të mbrojtura. Pretendimet mbështeten në librin 'The Albanian Files - Freedom and Architecture'. Këto janë pretendime të partisë; artikulli nuk përmban përgjigje nga Rama apo qeveria. Nuk u gjet vendim i SPAK-ut mbi kallëzimin.
Lidhjet
Objekt i kallëzimit të PD-së
Prova: Balkanweb (14 korrik 2026): kallëzimi i grupit të PD-së te SPAK e emëron Ramën si kryetar të KKT-së; nuk raportohet përgjigje.
Ankues (grupi parlamentar)
Prova: Balkanweb (14 korrik 2026): grupi parlamentar i PD-së, i kryesuar nga Gazment Bardhi, paraqiti kallëzimin.
Kallëzim penal kundër Ramës për librin
Prova: Telegrafi dhe Balkanweb raportojnë kallëzimin; nuk u gjet asnjë vendim i SPAK-ut.
Rama promovoi librin në intervista (siç raportohet)
Prova: Rama e mbajti librin në një intervistë me CNN dhe ia dha Macron-it si shembull (raportim dytësor i Balkanweb).
Hipotezat
Shpjegime të mundshme që e lidhin këtë dosje me konstatime të tjera. Nuk janë konstatime; secila rendit provat pro dhe kundër.
- Etiketa e burimit: I paverifikuar
Resorti i Zvërnecit dhe kallëzimet e 'Albanian Files' mund të mbështeten në të njëjtën ndryshim të vitit 2024 të zonave të mbrojtura
Si hetimi i Zvërnecit ashtu edhe kallëzimi i PD-së tregojnë te ndryshimi i vitit 2024 mbi zonat natyrore të mbrojtura (Ligji nr. 21/2024) dhe te miratimet e lejeve nëpërmjet agjencive territoriale. Nëse përfshihet e njëjta zinxhir lejesh, një rishikim i vetëm mund të mbulojë të dyja, por dosjet janë në faza të ndryshme dhe kanë paraqitës të ndryshëm.
Prova pro
- Citizens.al (21 qershor 2026) thotë se hetimi i SPAK-ut përqendrohet te ndryshimi i vitit 2024 i ligjit për zonat natyrore të mbrojtura.
- Kallëzimi i PD-së (14 korrik 2026) pretendon se dy projekte në zona të mbrojtura u planifikuan para se Ligji nr. 21/2024 ta ndryshonte ligjin.
Prova kundër
- Hetimi i Zvërnecit është hetim i SPAK-ut; artikulli i 'Albanian Files' është kallëzim partie pa vendim të SPAK-ut të raportuar.
- Asnjë burim nuk e lidh zhvilluesit e Zvërnecit me projektet e 'Albanian Files', dhe qeveria thotë se ndoqi procedurën standarde.
- Etiketa e burimit: I paverifikuar
Zgjedhja e studiove të huaja mund të formojë një zinxhir drejt lejeve dhe investitorëve nëse kompetencat e miratimit përqendrohen
Kallëzimi i PD-së, baza e të dhënave të Citizens.al dhe citimi i de Graaf nga De Volkskrant sugjerojnë bashkë një model: një grup i vogël studiosh të huaja, klientë të pa deklaruar në shumë projekte, dhe kompetenca miratimi të transferuara te një agjenci që raporton te kryeministri. Nëse modeli është real, lidhet me çështje më të hershme për tokën dhe lejet në epokën Rama (Zvërnec, Sazan, toka shtetërore), ku i njëjti autoritet i përqendruar është dokumentuar në bazën e të dhënave.
Prova pro
- Baza e të dhënave të Citizens.al: klienti nuk u emërua në 41% nga 523 projekte.
- De Volkskrant (përmes Balkanweb): miratimet kaluan te AZHT në 2024, që raporton te kryeministri (atribuar de Graaf).
- Baza ekzistuese regjistron çështjet Zvërnec/Sazan dhe kontrollin institucional (zvernec-sazan-israel-claim, case-rama-institutional-control).
Prova kundër
- Citizens.al është një analizë me bazë opinioni; burimet e shqyrtuara nuk tregojnë që ndonjë leje e emërtuar u dha në mënyrë të paligjshme.
- Nuk ka gjetje të SPAK-ut për kallëzimin e PD-së; kallëzimi është pretendim.
- Arkitektët dhe redaktorja thonë se libri nuk është mbrojtje e ndonjë projekti politik; Rama thotë se teksti u keqlexua (De Volkskrant).
Burimet për këtë element
Çdo burim që kërkimi citon për këtë element, i grupuar sipas etiketës së burimit. 7 burime.
Etiketa e burimit: Raportuar zyrtarishtRaportuar zyrtarisht · 2 burime
- Publikuesi
- De Volkskrant / Balkanweb
- Data
- 10 korrik 2026
- Publikuesi
- Balkanweb
- Data
- 14 korrik 2026
Etiketa e burimit: Nën hetimNën hetim · 5 burime
- Publikuesi
- Citizens.al
- Data
- 22 qershor 2026
- Publikuesi
- Tirana Times
- Data
- 29 qershor 2026
- Publikuesi
- Lars Muller Publishers
- Data
- qershor 2026
- Publikuesi
- Telegrafi
- Data
- 2026
- Publikuesi
- Balkanweb
- Data
- 2026